WARM PLEIDOOI VOOR  "INTELLIGENT DESIGN"       

   Waarom verwerpen zoveel academici het bestaan van een bewust werkende Schepper als verklaring van het universum? Met die vraag opent Katholiek Nieuwsblad journalist en slavist Henk Rijkers het voorjaarsseizoen 2008 van de Sint Nicolaas Academie.

   Om te beginnen, stelt hij vast waar het idee van intelligent design vandaan komt. De term is tamelijk recent. Hij duikt op in de discussie met de overgrote meerderheid van intellectuelen die de evolutieleer aanhangen. Vooral in Noord Amerika wordt hij gebruikt door orthodoxe protestanten, ook wel creationisten genoemd. De katholieken doen hoogstens zijdelings aan de discussie mee, hetgeen voor een deel te verklaren is doordat zij de Bijbel per traditie niet alleen letterlijk, maar ook symbolisch, moreel en allegorisch lezen – om met kerkvader Augustinus te spreken. De uitsluitend letterlijke lezing van het boek Genesis laat de gedachte van evolutie niet of nauwelijks toe. Vanuit het niets, zeggen de creationisten, was alles er ineens. Aan het andere uiterste maken de darwinistische fanaten van de evolutieleer een geloof, en tegen dat geloof verzetten zich de laatste tijd ook geleerden die Darwin op een aantal punten volgen. Hiermee is de discussie verlegd naar het terrein van de natuurkundigen en degenen die uit hun bevindingen hetzij de conclusie trekken dat God bestaat, hetzij de conclusie trekken dat Hij niet bestaat - en dat bijgevolg het universum van toeval en willekeur aan elkaar hangt, naar Darwins "natuurlijke selectie". De evolutionisten hebben vooralsnog te bewijzen dat er soorten uit soorten kunnen voortkomen, dat bijvoorbeeld katten uit honden kunnen zijn ontstaan, zoals de mens volgens hen uit de aap ontstond. Dergelijke bewijzen zijn evenwel nimmer geleverd, en dus mogen de creationisten de evolutionisten verwijten dat zij onwetenschappelijk zijn. Dit verwijt raakt ze diep. Rijkers memoreerde het conflict in Nederland in 2005 tussen de katholieke onderwijsminister Maria van der Hoeven en de latere socialistische minister en toen nog columnist Ronald Plasterk. Die laatste verdedigde de wetenschappelijkheid van de evolutieleer tegen wie hij verweet nog in ‘sinterklaas en de ooievaar’ te geloven. Hulpbisschop De Jong van Roermond slingerde de evolutionisten in het gezicht de doelgerichtheid in het universum te betwijfelen, en daarmee het besef van goed en kwaad op losse schroeven te zetten, hetgeen Plasterk er dan weer toe bracht de bisschop een ‘dolende ziel’ te noemen.

   Geestelijke vader van het Intelligent Design is de hoogleraar strafrecht Philip Johnson. Die ontdekte na een crisis in zijn leven dat het evolutieverhaal verwoestend is, vooral omdat het als ontastbaar de leerlingen op scholen wordt ingegoten. In 1991 publiceerde hij zijn boek Darwin on Trial, waarin hij een lans brak voor de metafysica van het christendom en het darwinisme als schadelijk voor de beschaving aan de kaak stelde. Johnson ontneemt de evolutieleer haar aura van wetenschappelijkheid, en toont bovendien haar onwenselijkheid aan. Wat moeten we met een heelal dan aan het toeval van de natuurlijke selectie is overgelaten. Bovendien is die leer wetenschappelijk verouderd sinds wij meer te weten zijn gekomen over de menselijke cel. Maar de militante atheïsten, Dawkins bijvoorbeeld, genieten onveranderd aanhang in het intellectuele debat. En de wetenschappelijke ambtenaren blijven het evolutionisme uitdragen en iedere vorm van creationisme als onwetenschappelijk aan de schandpaal nagelen. Waarom? Om hun gram te halen? Om moreel de vrije hand te hebben? Of simpelweg omdat ze als liberalen revanche willen nemen op de kerk. Nadat de kerk lange tijd de agenda in onderwijs en meningsvorm heeft mogen bepalen, is het nu de beurt aan hen om met de "wetenschap" te zwaaien. Een historische inhaalmanoeuvre dus. Hoe het ook zij, de Katholieke Kerk zou zich veel meer in het debat moeten mengen in plaats van zich te verschansen in de veilige burcht van het geloof en de wetenschap onbekommerd op haar beloop te laten. De gelovige, zei kardinaal Newman, hoort zich geestelijke te ontwikkelen en de uitdaging van de wetenschap aan te gaan.           

   Tijdens het vragenuurtje horen we enige toehoorders opmerken dat Darwin te eenzijdig, onterecht atheïstisch, wordt uitgelegd, en dat de verklaring voor wetenschappelijk atheïsme vaak is te zoeken in opgelopen frustraties tegen kerk en godsdienst. Ook wordt opgemerkt dat de evolutieleer vaak om haar nut wordt aangehangen, in verband met economie en socialisme.

   Opvallend is, aldus Henk Rijkers, dat deze discussie tussen evolutionisten en creationisten voornamelijk in de Verenigde Staten van Amerika wordt gevoerd, in mindere mate in Nederland en Australië, en verder eigenlijk nergens. In de voormalige oostbloklanden blijkt het darwinisme zo vergroeid te zijn met het marxisme in het onderwijs dat er nog geen oppositie tegen gevoerd wordt. In Azië en Afrika leeft het geloof nog onbevangen. In hoeverre is de discussie nieuw? Intelligent Design is een recente term voor iets dat van alle tijden is. Over het bestaan of niet-bestaan van God raakt de mensheid nooit uitgepraat.